Bir mektubun adresi olmadan postaya verilmesi ne kadar anlamsızsa, ağ üzerinde adresi olmayan bir cihazın veri göndermesi de o kadar anlamsızdır. IP adresi, internete ya da yerel ağa bağlı her cihaza verilen ve "bu paket kime gidecek, cevabı kime döneceğim" sorusunu yanıtlayan numaralı kimliktir. Tarayıcınızda bir sayfa açıldığında arka planda en az iki adres devreye girer: sizin cihazınızın adresi ve içeriği barındıran sunucunun adresi. Aradaki her yönlendirici bu iki değeri okur, paketi bir sonraki durağa iletir ve süreç milisaniyeler içinde tamamlanır.
Yeni başlayan biri için kafa karıştıran nokta genellikle şudur: adresler tek tip değildir. Kimi adres tüm internette benzersizdir, kimi yalnızca evinizin içinde anlam taşır; kimi her modem yeniden başladığında değişir, kimi yıllarca sabit kalır. Aşağıda hem adresin nasıl kurgulandığını hem de pratikte karşılaşacağınız türleri karşılaştırmalı biçimde ele alıyoruz.
Adresleme sisteminin iki sürümü aynı anda kullanımdadır: IPv4 ve IPv6. Aradaki fark yalnızca görsel değil, matematikseldir.
IPv4 adresi 32 bitlik bir sayıdır ve okunabilirlik için 8 bitlik dört bloğa ayrılıp noktalarla yazılır: 192.168.1.20 gibi. Her blok 0–255 aralığındadır, çünkü 8 bit ile 256 farklı değer temsil edilebilir. Toplam kapasite 232, yani yaklaşık 4,3 milyar adrestir. Dünyadaki telefon, bilgisayar, kamera, akıllı televizyon ve sunucu sayısı düşünüldüğünde bu havuzun neden yetersiz kaldığı açıktır.
IPv6, adres uzunluğunu 128 bite çıkarır ve onaltılık tabanda iki nokta üst üste ile yazılır: 2001:0db8:85a3::8a2e:0370:7334. Kapasite 2128'dir; pratikte tükenmesi öngörülemeyecek bir büyüklük. IPv6 ayrıca adres çeviriye ihtiyaç duymadan uçtan uca bağlantı kurabilir, bu da bazı uygulamalarda gecikmeyi azaltır.
| Özellik | IPv4 | IPv6 |
|---|---|---|
| Adres uzunluğu | 32 bit | 128 bit |
| Yazım biçimi | Ondalık, nokta ayraçlı | Onaltılık, iki nokta ayraçlı |
| Teorik adres sayısı | ~4,3 milyar | 2128 |
| Adres çevirisi (NAT) | Neredeyse zorunlu | Genelde gereksiz |
| Otomatik yapılandırma | DHCP ile | DHCPv6 ve SLAAC ile |
Adres tek başına yeterli değildir. Alt ağ maskesi (örneğin 255.255.255.0 veya kısa yazımla /24) adresin hangi kısmının "ağ", hangi kısmının "cihaz" olduğunu belirler. /24 maskeli bir ev ağında 254 kullanılabilir cihaz adresi bulunur. Ağ geçidi ise yerel ağ dışına çıkan paketlerin teslim edildiği kapıdır; evde bu görev genellikle yönlendiriciye aittir. Modem ile router arasındaki iş bölümünü ele alan yazıda bu ayrımın donanım tarafını ayrıntılı bulabilirsiniz.
Servis sağlayıcınız hattınıza bir genel adres tanımlar; internetteki sunucular sizi bu adresle görür. Ev içindeki cihazlar ise yönlendiricinin dağıttığı özel adresleri kullanır. Özel aralıklar standartla ayrılmıştır:
Yönlendirici, çok sayıda özel adresi tek bir genel adres üzerinden dışarıya taşır; bu işleme NAT denir. Bazı sağlayıcılar adres tasarrufu için CGNAT kullanır ve abonelere 100.64.0.0/10 aralığından adres verir. Bu durumda dışarıdan eve doğrudan erişim (kamera, oyun sunucusu, uzak masaüstü) çalışmaz.
Dinamik adres DHCP tarafından kiralanır; kira süresi bitince yenilenir veya değişir. Ev kullanıcılarının çoğu bu modeldedir. Statik adres ise elle sabitlenir. Karşılaştırma tablosu kararı kolaylaştırır:
| Kriter | Dinamik | Statik |
|---|---|---|
| Yönetim yükü | Yok, otomatik | Elle takip gerekir |
| Sunucu barındırma | Zor | Uygun |
| Yazıcı/NAS erişimi | Adres kayabilir | Adres sabit kalır |
| Maliyet | Standart | Sağlayıcı ek ücret isteyebilir |
Pratik orta yol, yönlendirici arayüzünde "DHCP ayırma" (reservation) kullanmaktır: cihaz adresini otomatik alır ama her sefer